De IOAW is een voorziening voor mensen die na hun 50e werkloos zijn geworden (en geboren zijn vóór 1 januari 1965), maar nog niet de AOW-leeftijd hebben bereikt. Het is een aanvulling op (gezins-)inkomen tot het bijstandsniveau wanneer personen niet voldoende inkomen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien. Sinds de komst van de WIA geldt de IOAW niet meer voor gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemer.
De IOAW moet worden aangevraagd bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) via www.werk.nl. (of rechtstreeks bij de gemeente waar de persoon woont). Via website van het UWV kunnen ook andere uitkeringen, zoals een WW, IOW, WGA of WIA, worden aangevraagd. Het UWV stuurt de aanvraag Ioaw door naar de gemeente. De gemeente controleert of personen aan de voorwaarden voldoen en neemt een besluit of iemand in aanmerking komt voor een uitkering op grond van de Ioaw.

De gemeente kijkt bij de beoordeling van de aanvraag naar inkomsten, maar niet naar:
Als een eenmalige ontslagvergoeding door de werknemer wordt gebruikt om stamrecht of lijfrente aan te kopen, dan worden de periodieke uitkeringen daaruit buiten beschouwing gelaten voor de Ioaw. Wel moet er een vrije keuze zijn geweest bij de besteding voor de ontslagvergoeding, dus de persoon moet hier zelf voor gekozen hebben.
| Werkloze werknemer met (gehuwde) partner, beiden 21 jaar of ouder | € 1.078,70 |
| Alleenstaande werkloze werknemer met 1 of meer meerderjarige medebewoners | € 847,80 |
| Alleenstaande werkloze werknemer | € 1.338,14 |