De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatschappelijke begeleiding bij inburgering. Meestal gebeurt dit door een lokale afdeling van Vluchtelingenwerk Nederland voor wat betreft de maatschappelijke participatie. Voor het taaldeel zijn inburgeraars vrij om te kiezen bij welke organisatie zij dit inkopen.
De begeleiding bestaat uit praktische hulp, zoals het ondersteunen en coachen bij het regelen van basisvoorzieningen en het wegwijs maken in de gemeente. Daarnaast krijgt de vergunningshouder hulp bij het starten van de inburgering. Denk hierbij aan het informeren over het inburgeringstraject en indien nodig, het vinden van een inburgeringscursus.
De gemeente of Stichting Vluchtelingenwerk helpt bij het stimuleren van participatie en integratie. Dit gebeurt door begeleiding, coaching en kennismaking met maatschappelijke organisaties en het informeren over onderwijs, vrijwillig en betaald werk.
Per inburgeringsplichtige asielgerechtigde is een bedrag van € 2.370,- beschikbaar. Dit bedrag wordt uitbetaald als zogenaamde decentralisatie-uitkering binnen het gemeentefonds. Het geld gaat naar de eerste gemeente waar de inburgeraar wordt ingeschreven zoals bedoeld in Artikel 29 van de Huisvestingswet 2014. Om gemeenten te stimuleren om actief de Participatieverklaringen op te halen wordt na aanlevering van een Plan van Aanpak Inburgering bij het COA een bedrag van € 2370,- naar de gemeente overgemaakt.